Το συνέδριο

peron2Η έννοια του «λαϊκισμού» υπήρξε για πολλές δεκαετίες και παραμένει και σήμερα μια από τις πλέον χρησιμοποιημένες, αλλά και αμφίσημες, αν όχι ολισθηρές κατηγορίες της πολιτικής θεωρίας και ανάλυσης, καθώς και του ευρύτερου δημόσιου λόγου. Στον απόηχο των παραδοσιακών λαϊκιστικών κινητοποιήσεων – αγροτικός λαϊκισμός στις ΗΠΑ, Ναρόντνικοι στη Ρωσία, περονισμός στην Αργεντινή, κλπ. – οι τελεταίες δεκαετίες σημαδεύτηκαν από την εμφάνιση νεο-λαϊκιστικών κινημάτων και κομμάτων, κυρίως δε του λεγόμενου «ακροδεξιού λαϊκισμού» στην Γαλλία, την Αυστρία και αλλού. Σήμερα, εξάλλου, και μάλιστα σε συνθήκες οξείας οικονομικής κρίσης, παρατηρείται η επαναφορά της συζήτησης περί λαϊκισμού στην κεντρική πολιτική σκηνή των δυτικών δημοκρατιών. Ενδεικτικά της τάσης αυτής υπήρξαν και τα διλήμματα τύπου «λαϊκισμός ή υπευθυνότητα;» στις πιο πρόσφατες βουλευτικές και δημοτικές εκλογές στην Ελλάδα, διλήμματα που επανέρχονται με διαφορετικά πρόσημα και αφορμές.

Όλα τούτα καθιστούν την προβληματική του λαϊκισμού ιδιαίτερα επίκαιρη για την σύγχρονη πολιτική επιστήμη. Δεδομένης μάλιστα της μακράς και συνεχιζόμενης λαϊκιστικής παράδοσης στην ελληνική πολιτική κουλτούρα – από το λαϊκιστικό ΠΑΣΟΚ των δεκαετιών 1970 και 1980, στον θρησκευτικό λαϊκισμό στο πλαίσιο της κρίσης των ταυτοτήτων, και μέχρι τον ιδιότυπο νεολαιο-λαϊκισμό της ριζοσπαστικής αριστεράς των τελευταίων ετών –, το ζήτημα αυτό γίνεται ακόμα περισσότερο κομβικό για την εγχώρια επιστημονική συζήτηση. Επιπλέον, στο πλαίσιο των δημόσιων συζητήσεων σχετικά με το μνημόνιο, παρατηρείται μια εδραίωση και αναπαραγωγή μορφών αντι-λαϊκιστικού λόγου, η οποία επίσης οφείλει να χαρτογραφηθεί, να αποτιμηθεί και να ερμηνευθεί συστηματικά.

occupy-vancouver-we-the-people-sign

Το συνέδριο του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ και της ΕΕΠΕ επιχείρησε καταρχάς να φωτίσει την εννοιολογική ταυτότητα της κατηγορίας «λαϊκισμός» και των ποικίλων χρήσεών της, αλλά και να σκιαγραφήσει το προφίλ του σύγχρονου «αντι-λαϊκισμού». Στόχος του ήταν να αναδείξει τα θεωρητικά εκείνα εργαλεία που ο σύγχρονος στοχασμός προσφέρει στην εναργέστερη ερμηνεία της σημασίας του λαϊκισμού για τη λειτουργία της δημοκρατίας. Ερμηνεία που, αν και επισημαίνει τον θεσμικά οριακό και συχνά αντι-δημοκρατικό χαρακτήρα πολλών λαϊκιστικών κινημάτων και κομμάτων, όλο και περισσότερο αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο της επίκλησης του «λαού» στη συμβολική συγκρότηση και συγκινησιακή επένδυση των πολιτικών ταυτίσεων, προσδίδοντας στη συνακόλουθη κινητοποίηση αποκλεισμένων στρωμάτων ένα θετικό, για τη δημοκρατική συμμετοχή, πρόσημο. Επιπλέον, στο συνέδριο επιδιώχθηκε η χαρτογράφηση των σημαντικότερων λαϊκιστικών φαινομένων της εποχής μας και η συγκριτική τους διερεύνηση. Τέλος, συζητήθηκε διεξοδικά ο τρέχων μετασχηματισμός του λαϊκιστικού φαντασιακού στον ελληνικό πολιτικό λόγο, αλλά και ο πολλαπλασιασμός των μορφών αντιλαϊκιστικής ρητορικής.

Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε με τη χορηγία της Επιτροπής Ερευνών του Α.Π.Θ.

Additional information