Μιντιολαϊκισμός

Εσύ! Ο «ανώνυμος, ο «διαδηλωτής»

Με αφορμή την δημοσιότητα που απέσπασαν οι φιγούρες τους διαδηλωτή του ΤΙΜΕ και των Anonymous είναι χρήσιμο να επιχειρήσουμε να ορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο συμπλέκονται σε ένα κοινό μοτίβο πρόσληψης της πολιτικής και προκύπτουν ως επιφαινόμενα αυτού που ονομάζουμε «μιντιολαϊκισμό» ή «μεσολαϊκισμό».

time person of the year

Η εννοιολογική φιγούρα του διαδηλωτή (Τhe protester) υπήρξε το πρόσωπο της χρονιάς του 2011 κατ’ επιλογή των συντακτών του περιοδικού ΤΙΜΕ (editors choice) που ανακοινώθηκε όπως κάθε χρόνο το Δεκέμβριο του περασμένου έτους. Τη φιγούρα του «διαδηλωτή» στο πρωτοσέλιδο της έντυπης έκδοσης συνοδεύει ο υπότιτλος «Ο Διαδηλωτής . Από την Αραβική Άνοιξη ως την Αθήνα και από το Occupy Wall Street ως την Μόσχα». Πρόκειται για μια γραφιστική εκδοχή ενός προσώπου που φοράει εμπριμέ σκούφο/κουκούλα που μοιάζει (αλλά δεν είναι) με αραβική και κρύβει το πρόσωπο του με ένα μαντήλι.
Διαπιστώνουμε λοιπόν καταρχήν πως τo πρόσωπο τη χρονιάς δεν έχει πρόσωπο ! Πρόκειται για μια εννοιολογική φιγούρα που δεν εκπροσωπεί συγκεκριμένο φύλο, φυλή, τάξη, έθνος, ιδεολογία. Έχει επίσης σημασία να δούμε ποιες άλλες παρόμοιες εννοιολογικές φιγούρες υπήρξαν πρόσωπα της χρονιάς στο παρελθόν: το 1950 ο Πολεμιστής της Κορέας, το 1966 η νεολαία, το 1969 η μεσαία τάξη, το 1975 η γυναίκα, το 1982 ο προσωπικός υπολογιστής (!), το 1988 ο περιβαλλοντικός ακτιβισμός, το 2003 επανέρχεται ο αμερικανός στρατιώτης (που επιχειρεί να «εκδημοκρατίσει χώρες που δεν ήταν συνηθισμένες στη Δημοκρατία»), το 2006 «εσύ» ως «χρήστης του διαδικτύου» (και αφού μεσολαβούν το 2007 ο Πούτιν, το 2008 ο Ομπάμα, το 2009 ο Μπερνάκε και το 2010 ο νεαρός ιδρυτής του Facebook) φτάνουμε στο Διαδηλωτή του 2011.
Ενδιαφέρον είναι επίσης το ότι στο διαφημιστικό σποτ με το οποίο το ΤΙΜΕ παρουσίασε τη φετινή επιλογή των συντακτών φρόντισε να υπενθυμίσει πως στο παρελθόν έχουν επιλεχθεί ως Face of the year πρόσωπα όπως ο Χίτλερ, ο Στάλιν και ο Αγιοτολάχ Χομεϊνι, ανακαλεί δηλαδή τρία αρνητικά παραδείγματα που έγιναν πρόσωπα της χρονιάς εντείνοντας την αμφισημία της επιλογής των συντακτών. Στα άρθρα που γράφτηκαν στο διαδίκτυο για να σχολιάσουν την επιλογή του TIME υπήρξε και ένα στο Blog των αναγνωστών της Washington Post που υπογράμμισε πως δέκα μέρες πριν το ΤΙΜΕ κυκλοφόρησε με ένα εξώφυλλο που φιλοξενούσε έναν πραγματικό άραβα διαδηλωτή που πετάει μια πέτρα. Όμως αυτή η ρεαλιστική φιγούρα του άραβα διαδηλωτή δεν ήταν παρούσα και στις τέσσερεις εκδοχές της παγκόσμιας έκδοσης του ΤΙΜΕ παρά μόνο στις τρεις από αυτές που προορίζονται για το κοινό εκτός ΗΠΑ (Ευρώπη, Αυστραλία, Ασία) ενώ στην τέταρτη εκδοχή που απευθύνεται στο εγχώριο κοινό των ΗΠΑ το ΤΙΜΕ επέλεξε να αντικαταστήσει τον άραβα διαδηλωτή με ένα πρωτοσέλιδο για το δημιουργικό άγχος! (εικόνα) Έχει επίσης σημασία να αναφέρουμε πως η διαδικτυακή έκδοση του περιοδικού πλαισιώνει το εννοιολογικό πρόσωπο του διαδηλωτή με φωτογραφίες προφίλ διαδηλωτών από όλο τον κόσμο. Φωτογραφίες που δεν είναι επικές, ηρωικές, ούτε κολακευτικές. Ενώ ειδικά για την ελληνική περίπτωση επιλέγει τη φιγούρα του γνωστού σκύλου/διαδηλωτή, του Λουκάνικου.

009


Στα κείμενα που τεκμηριώνουν την επιλογή των συντακτών γίνεται φανερό πως για τους συντάκτες του περιοδικού «ο διαδηλωτής» δεν είναι εκπρόσωπος κανενός εαυτού αλλά εκπρόσωπος των αλλαγών και της δυνατότητας για αλλαγές που συναρθρώνονται σχεδόν αυθαίρετα : αραβική άνοιξη/κίνημα occupy/αγανακτισμένοι στη Αθήνα και τη Μαδρίτη/διαδηλωτές της Μόσχας, το Ιραν ή το Μεξικό. Πρόκειται για ένα εννοιολογικό και συμβολικό ατομικό υποκείμενο που από μόνο του αποτελεί έναν «λαό», το λαό των διαδηλωτών ανά τον κόσμο. Το άτομο ως λαός , μια ύπαρξη σε πολλαπλασιασμό. Η γραφιστική του μάλιστα αποτύπωση είναι λειτουργική γιατί διευκολύνει την αφήγηση της ιστορίας του κόσμου από τα μέσα και όχι από ένσαρκα υποκείμενα.

time anonymous

Στο παράδειγμα του διαδηλωτή η εικόνα αντιπαλεύει τη ζωή (εικονικό VS πραγματικό) και καθώς το εικονικό κυριαρχεί υπογραμμίζει την έλλειψη της βιο-αλήθειας και εντείνει την ανάγκη για αληθινή ζωή, για αληθινή δημοκρατία, για αληθινή πολιτική. Ταυτόχρονα το μέσο αδειάζει την πολιτική από το περιεχόμενο της, την κάνει κίνηση αλλαγής, όχι συγκεκριμένης αλλαγής προς μια εξισωτική ή άλλη κατεύθυνση αλλά της αλλαγής για την αλλαγή. Της κίνησης όχι προς ένα σκοπό αλλά της κίνησης για την κίνηση, για την πραγμάτωση της ρευστότητας και της ροής. Της ροής των εικόνων, της ροής της πληροφορίας, της ροής του τηλεοπτικού προγράμματος, της ροής των εκδόσεων, της ροής των posts, των likes, των σχολίων, των bytes.
Εάν «ο διαδηλωτής» αποτελεί μια μιντιακή εννοιολογική φιγούρα που κατευθύνεται από τα πάνω (από τους συντάκτες του ΤΙΜΕ) προς τα κάτω τότε θα μπορούσε να σταθεί δίπλα του ένα παράδειγμα με εντελώς διαφορετική πορεία που κατευθύνεται από το κοινωνικό πεδίο προς τα μέσα, το παράδειγμα της λεγεώνας των χακτιβιστών Αnonymous .
Η Λεγεώνα των Ανωνύμων μάλιστα ήταν μια από τις 34 αρχικές υποψηφιότητες για το τίτλο του προσώπου της χρονιάς με επιλογή των αναγνωστών του ΤΙΜΕ (readers choice). Το Νοέμβριο του 2011 διαδικτυακή καμπάνια φίλων των Αnonymous παρότρυνε τους χρήστες των κοινωνικών δικτύων να μπουν στο site του ΤΙΜΕ και να ψηφίσουν την υποψηφιότητα τους προκειμένου να κατακτήσουν τον τίτλο του προσώπου της χρονιάς κατ’ επιλογή των αναγνωστών και να γίνουν ακόμη περισσότερο γνωστοί σε όλον τον κόσμο. Τελικά κατάφεραν να συλλέξουν 34.895 ψήφους και να καταταγούν τέταρτοι με τον Ερτογκάν που συνέλεξε 122.956 να έρχεται πρώτος. Στην Πέμπτη θέση, κάτω από τους Ανώνυμους η φιγούρα του Άραβα Διαδηλωτή που απέσπασε 23.262 ψήφους.

v-for-vendetta-guy-fawkes-masks-big

Η λεγεώνα των «χακτιβιστών» Anonymous υπάρχει από το 2003 αλλά δείχνει τα πρώτα δείγματα της παρεμβατικής της ισχύος με αφορμή τη σύλληψη του ιδρυτή του wikileaks Τζούλιαν Ασσάνζ «χακεύοντας» τα site επιχειρήσεων κολοσσών των διαδικτυακών συναλλαγών και του ιντερνετικού εμπορίου όπως η paypal , η visa, το Amazon, η mastercard κ.α. επειδή τόλμησαν να μπλοκάρουν τα χρήματα που είχαν συλλεχθεί με τη μορφή δωρεάς από χρήστες του διαδικτύου από όλο τον κόσμο και προοριζόταν για την υπεράσπιση του Ασανζ.

Οι Anonymous στην Ελλάδα είναι γνωστοί από τις βίντεοπροκηρύξεις τις οποίες ανάρτησαν μετά από επιθέσεις τους σε ιστότοπους όπως αυτός της Ελληνικής Βουλής τον Ιούνιο του 2011, του Υπουργείου Δικαιοσύνης τον Φλεβάρη του 2012, του Εθνικού Συμβούλιου Ραδιοτηλεόρασης πρόσφατα κ.α. Η ελληνική αστυνομία εντόπισε, όπως ανακοίνωσε, «το ελληνικό παράρτημα» των Anonymous στους υπολογιστές μερικών νεαρών της ελληνικής σκηνής του χάκινγκ (Greek Hacking Scene) και τους συνέλαβε κάνοντας ακόμη πιο δημοφιλείς τους anonymous στη χώρα μας. Είχαν προηγηθεί συλλήψεις υπόπτων μελών των Anonymous στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη. Παρόμοιες συλλήψεις του FBI σε Χιλή, Αργεντινή, Ισπανία, Κολομβία κ.α. προκάλεσαν την απάντηση των anonymous με χακεμένες κυβερνητικές σελίδες στον ισπανόφωνο κόσμο.

Στις βιντεοπροκηρύξεις τους οι Αnonymous μιλούν ως εκπρόσωποι ενός «λαού χωρίς ηγέτη» ή καλύτερα ενός «λαού που δεν χρειάζεται ηγέτη». Υιοθετούν μια αντιαπαγκομιοποιητική ρητορεία όπου τα δημοσιονομικά αδιέξοδα και τα κοινωνικά προβλήματα όπου γης είναι αποτέλεσμα συνδυασμού της ανικανότητας των πολιτικών να διαχειριστούν τις τύχες των λαών που τους ψήφισαν και της διεθνούς συνομωσίας των αγορών ενάντια στους λαούς αυτούς. Αποφεύγουν έντεχνα ιδεολογικές αναφορές στον άξονα φιλελευθερισμός/σοσιαλισμός και επιχειρούν να ανταποδώσουν το φόβο (που νοιώθει ο λαός) με τον φόβο που πρέπει να νοιώσουν οι κυβερνήσεις από τις επιθέσεις τους. Δεν έχουν εθνικότητα, πατρίδα τους είναι ο κυβερνοχώρος αλλά ενδιαφέρονται για κάθε λαό, για κάθε πολίτη που ανήκει σε ένα λαό που καταπιέζεται από την κυβέρνηση του. Θέτουν με έμφαση και σαφήνεια το πρόβλημα της νομιμοποίησης των σημερινών κυβερνήσεων και ορίζουν ως μάχη των μαχών και των μαζών τη μάχη που διεξάγεται μεταξύ πολιτών και πολιτικών. Η σκηνοθεσία, η δραματουργία, η φωνή, ο θρύλος του Guy Fox,η μάσκα του «V for Venteta», οι σαφείς αναφορές στη λαϊκή κουλτούρα και τα βίντεο games συμπληρώνουν το συμβολικό υπόστρωμα όπου απλώνεται ο λαϊκιστικός λόγος των Anonymous που εναντιώνεται στην ασυδοσία των αγορών υποτιμώντας το γεγονός πως υπάρχουν εξαιτίας των υπολογιστών, των οπτικών ινών και του διαδικτύου που δεν αποτελεί κοινωνικό αγαθό αλλά υπηρεσία προς πώληση και εκμετάλλευση.

143protester-occupy-liberty

Γίνεται λοιπόν φανερό πως και οι δύο πολιτικές οντότητες ( The Proterster/Anonymus) οδηγούν/στοχεύουν στη δημιουργία ενός «λαού», ενός συλλογικού υποκειμένου που κατασκευάζεται από τα μέσα και από απόσταση, με την έννοια αυτή ενός τηλε-λαού όπου το τηλέ δεν αναφέρεται στην τηλεόραση αλλά στην από απόσταση διχοτόμηση του κοινωνικού πεδίου σε εμείς/ο λαός και σε αυτούς/η ελίτ. Αυτόν τον τηλε-λαό για να αποφύγουμε τις παρεξηγήσεις το ονομάζουμε «μεσολαό» και το φαινόμενο «μεσολαϊκισμό».
Προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα το «μεσολαϊκισμό» πρέπει να λάβουμε υπόψη μας πως τα μέσα (παλιά και νέα) τις τελευταίες δύο δεκαετίες ανταγωνίζονται τους πολιτικούς στο πεδίο της εκπροσώπησης. Θεωρούν ότι εκπροσωπούν το λαό επαρκέστερα από ότι οι πολιτικοί καθώς επιτελούν την απαραίτητη διαμεσολάβηση των μηνυμάτων προς το κοινό. Με άλλα λόγια καθώς μεσοποιούν την πολιτική την αδειάζουν από το ένσαρκο περιεχόμενο της. 

Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως όταν «μιλά» ένα μέσο προς το κοινό «μιλούν» σε πρώτο επίπεδο οι δημοσιογράφοι ή οι bloggers, σε δεύτερο επίπεδο «μιλούν» οι ιδιοκτήτες των μέσων ή των δικτύων και σε τρίτο επίπεδο «μιλά» το ίδιο το μέσο. Αυτό το σχήμα της τριπλής απεύθυνσης πρέπει να το εντάξουμε σε ένα παγκόσμιο πολιτισμικό πλαίσιο που μας παραδίδει ένα νέο ανθρωπολογικό είδος. Πρόκειται για το ατομικό υποκείμενο του ύστερου καπιταλισμού που έχει μεταμορφωθεί σε Homo Medialis. Σε αυτό το υποκείμενο απευθύνονται τα μέσα, αυτό μορφοποιούν, από αυτό στερούν το βιοπολιτικό του υπόστρωμα σε ένα κόσμο μεσοποιημένο, σε ένα κόσμο όπου ο Λόγος των μέσων φυσικοποιημένος και κυρίαρχος μεριμνά για την εμπέδωση ενός πραγματισμού που επαναλαμβάνει ατέρμονα: «δεν υπάρχει εναλλακτική, ένας άλλος κόσμος δεν είναι εφικτός, είναι προτιμότερο να φανταστούμε το τέλος του κόσμου παρά το τέλος της αγοράς και του καπιταλισμού.»

 002

Αυτή η μεσολαϊκιστική λειτουργία διευκολύνεται καθώς ο ανταγωνισμός μεταξύ παλιών και νέων μέσων τείνει να διευθετηθεί. Τα παραδοσιακά μέσα (τηλεόραση, έντυπα, ραδιόφωνο) όχι μόνο δε δαιμονολογούν πια για τα νέα μέσα (blogging, κοινωνικά δίκτυα κ.α.) αλλά καλλιεργούν έναν τεχνο-ενθουσιασμό που εκθειάζει τη πολιτική τους σημασία και αναδεικνύουν με κάθε ευκαιρία η ικανότητα τους να συμβάλουν σε παγκόσμιες αλλαγές και επαναστάσεις.
Εν κατακλείδι, θα μπορούσαμε να πούμε πως ο μιντιολαϊκισμός αποτελεί πυρηνικό στοιχείο της φύσης των μέσων ή καλύτερα είναι η φύση των μέσων. Τα μέσα φανερώνουν τη φύση τους, ξεγυμνώνονται από τις περιφρουρητικές, ενημερωτικές, ψυχαγωγικές κ.α. λειτουργίες τους. Η εμφάνεια του μιντιολαϊκισμού είναι ένα μήνυμα κυριαρχίας καθώς δεν αντιπροσωπεύει κάποια ποιότητα που έχει εγκατασταθεί στα μέσα ως παρέκκλιση αλλά αποτελεί πάγιο χαρακτηριστικό τους που τώρα αποκαλύπτεται, γίνεται εμφανές.
Η αισιόδοξη πλευρά αυτής της διαπίστωσης είναι πως καθώς υπογραμμίζεται η ισχύς των μέσων αναδύεται όλο και επιτακτικότερο το αίτημα της επιστροφής της ένσαρκης υπόστασης των πολιτικών υποκειμένων που είναι ικανά να επιδιώξουν και να πετύχουν κοινωνικές αλλαγές και ανατροπές, γίνεται επιτακτικότερο το αίτημα για επαναστάσεις στους δρόμους και όχι στους τοίχους του facebook.

Creative Commons License

Αυτό έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Ελλάδα.

Additional information