peron2For many decades, the notion of ‘populism’ has been one of the most widely used, yet ambiguous, if not slippery categories of political theory and analysis, and more broadly of public discourse; it remains so today. Echoing traditional populist mobilizations – Agrarian populism in the US, the Narodniki in Russia, Peronism in Argentina, and so on – the last period has been marked by the emergence of neo-populist movements and parties, particularly of so-called ‘far-right populism’ in France, Austria and elsewhere. Today, in addition, in the midst of a rampant economic crisis, the debate over populism is undergoing a new and considerable twist within Western democracies. Dilemmas such as ‘populism or responsibility’, where ‘responsibility’ denotes an acceptance of orthodox economic policies while ‘populism’ is used to discredit resistances to austerity measures, illustrate this tendency.

On all these grounds, the problematic of populism acquires renewed importance for contemporary political science. Given, moreover, the long and continuing populist tradition in Greek political culture – from the populist PASOK of the 1970s and 1980s to the religious populism developed within the context of the ‘identity cards crisis’ (2000-2001) up to the so-called ‘youth populism’ of the radical left in recent years – this question becomes even more topical within the Greek research environment. Furthermore, in the context of public debates over the Memorandum(s) between Greece, European institutions and the IMF, one observes the establishment and reproduction of different forms of anti-populist discourse, which should also be systematically explored, mapped and evaluated.

occupy-vancouver-we-the-people-signThe conference, which was co-organised by the School of Political Sciences of the Aristotle University of Thessaloniki and the Hellenic Political Science Association seeked, first, to illuminate the conceptual status of the category ‘populism’ and its various uses, and, second, to sketch out the contours of contemporary ‘anti-populism’. It aimed at developing the theoretical tools that contemporary thought can offer for an incisive explanation of the importance of populism in the workings of democracy. An explanation which, while registering the often anti-democratic and anti-institutional character of many populist movements and parties, it increasingly recognises the important role played by the appeal to the ‘people’ in the symbolic constitution and affective investment of political identification and democratic participation. Moreover, the conference seeked to provide a mapping of the most important populist phenomena of our age and to pursue their comparative investigation. Finally, it thoroughly discussed the current transformation of the populist imaginary in Greek political discourse, as well as the proliferation and characteristics of anti-populist rhetoric.

The conference was sponsored by the Research Committee of the Aristotle University of Thessaloniki. 

peron2Η έννοια του «λαϊκισμού» υπήρξε για πολλές δεκαετίες και παραμένει και σήμερα μια από τις πλέον χρησιμοποιημένες, αλλά και αμφίσημες, αν όχι ολισθηρές κατηγορίες της πολιτικής θεωρίας και ανάλυσης, καθώς και του ευρύτερου δημόσιου λόγου. Στον απόηχο των παραδοσιακών λαϊκιστικών κινητοποιήσεων – αγροτικός λαϊκισμός στις ΗΠΑ, Ναρόντνικοι στη Ρωσία, περονισμός στην Αργεντινή, κλπ. – οι τελεταίες δεκαετίες σημαδεύτηκαν από την εμφάνιση νεο-λαϊκιστικών κινημάτων και κομμάτων, κυρίως δε του λεγόμενου «ακροδεξιού λαϊκισμού» στην Γαλλία, την Αυστρία και αλλού. Σήμερα, εξάλλου, και μάλιστα σε συνθήκες οξείας οικονομικής κρίσης, παρατηρείται η επαναφορά της συζήτησης περί λαϊκισμού στην κεντρική πολιτική σκηνή των δυτικών δημοκρατιών. Ενδεικτικά της τάσης αυτής υπήρξαν και τα διλήμματα τύπου «λαϊκισμός ή υπευθυνότητα;» στις πιο πρόσφατες βουλευτικές και δημοτικές εκλογές στην Ελλάδα, διλήμματα που επανέρχονται με διαφορετικά πρόσημα και αφορμές.

Όλα τούτα καθιστούν την προβληματική του λαϊκισμού ιδιαίτερα επίκαιρη για την σύγχρονη πολιτική επιστήμη. Δεδομένης μάλιστα της μακράς και συνεχιζόμενης λαϊκιστικής παράδοσης στην ελληνική πολιτική κουλτούρα – από το λαϊκιστικό ΠΑΣΟΚ των δεκαετιών 1970 και 1980, στον θρησκευτικό λαϊκισμό στο πλαίσιο της κρίσης των ταυτοτήτων, και μέχρι τον ιδιότυπο νεολαιο-λαϊκισμό της ριζοσπαστικής αριστεράς των τελευταίων ετών –, το ζήτημα αυτό γίνεται ακόμα περισσότερο κομβικό για την εγχώρια επιστημονική συζήτηση. Επιπλέον, στο πλαίσιο των δημόσιων συζητήσεων σχετικά με το μνημόνιο, παρατηρείται μια εδραίωση και αναπαραγωγή μορφών αντι-λαϊκιστικού λόγου, η οποία επίσης οφείλει να χαρτογραφηθεί, να αποτιμηθεί και να ερμηνευθεί συστηματικά.


Το συνέδριο του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ και της ΕΕΠΕ επιχείρησε καταρχάς να φωτίσει την εννοιολογική ταυτότητα της κατηγορίας «λαϊκισμός» και των ποικίλων χρήσεών της, αλλά και να σκιαγραφήσει το προφίλ του σύγχρονου «αντι-λαϊκισμού». Στόχος του ήταν να αναδείξει τα θεωρητικά εκείνα εργαλεία που ο σύγχρονος στοχασμός προσφέρει στην εναργέστερη ερμηνεία της σημασίας του λαϊκισμού για τη λειτουργία της δημοκρατίας. Ερμηνεία που, αν και επισημαίνει τον θεσμικά οριακό και συχνά αντι-δημοκρατικό χαρακτήρα πολλών λαϊκιστικών κινημάτων και κομμάτων, όλο και περισσότερο αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο της επίκλησης του «λαού» στη συμβολική συγκρότηση και συγκινησιακή επένδυση των πολιτικών ταυτίσεων, προσδίδοντας στη συνακόλουθη κινητοποίηση αποκλεισμένων στρωμάτων ένα θετικό, για τη δημοκρατική συμμετοχή, πρόσημο. Επιπλέον, στο συνέδριο επιδιώχθηκε η χαρτογράφηση των σημαντικότερων λαϊκιστικών φαινομένων της εποχής μας και η συγκριτική τους διερεύνηση. Τέλος, συζητήθηκε διεξοδικά ο τρέχων μετασχηματισμός του λαϊκιστικού φαντασιακού στον ελληνικό πολιτικό λόγο, αλλά και ο πολλαπλασιασμός των μορφών αντιλαϊκιστικής ρητορικής.

Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε με τη χορηγία της Επιτροπής Ερευνών του Α.Π.Θ.


The ANTI-POP web-site was created on the occasion of the two-day conference ‘Populism, anti-populism and democracy’, which was organised by the School of Political Sciences at the Aristotle University of Thessaloniki and the Hellenic Political Science Association on 27-8 January 2012. Since then it continues to collect and upload material relevant to the scientific study of the phenomenon of populism and its current mutations as well as to the articulations and political uses of anti-populist discourse in times of crisis.


Conference Programme

Friday 27 January

[18:00-18:30] Opening

[18:30-20:00] 1st panel – Chair: Nikos Paraskevopoulos (Audio)

Fani Giannoussi, The people, the crowd and the multitude. Aspects of the modern subject in late 19th century
Alexandros Kioupkiolis, The people or the multitude? When naming is not only of literary interest.

[20:00-21:00] Documentary screening: ‘Populism: manipulation or emancipation’ (directed by Giorgos Keramidiotis)

Saturday 28 January

[10:00-12:00] 2nd panel – Chair: Nicolas Demertzis (Audio)

• Christos Lyrintzis, Theoretical approaches and practical implications: Faces of populism in Greece
• Yannis Balabanidis & Katerina Lambrinou, Greece in crisis: Populisms without hegemony
• Yannis Stavrakakis, The people and populist discourse in the shadow of the European crisis
• Loudovikos Kotsonopoulos, Populism: Methodological use and political management of an ambiguous concept

Coffee Break

[12:30-14:00] 3rd panel – Chair: Theodore Chadjipandelis (Audio)

• Andreas Pantazopoulos, Populism and nationalism
• Vassiliki Georgiadou, Versions of populism in the European far-right
• Dimosthenis Papadatos-Anagnostopoulos, Modernisation of the far-right and technocratic populism

[14:00-16:00] Lunch Break

[16:00-17:30] 4th panel – Chair: Michalis Spourdalakis (Audiovisual) 

• Nikolas Sevastakis, Populism as pathology: Reflactions on the formation of ‘technocratic anti-populism’
• Giorgos Katsambekis, Anti-populism: A new ‘fear of the masses’ for the 21st century?
• Thomas Siomos, Tele-populism, media-populism, anti-populism and democracy

Coffee Break

[18:00-20:00] Round table – Chair: Giorgos Paschos (Audio)

• Nicos Mouzelis
• Nicolas Demertzis
• Michalis Spourdalakis
• Kostas Stamatis


Εσύ! Ο «ανώνυμος, ο «διαδηλωτής»

Με αφορμή την δημοσιότητα που απέσπασαν οι φιγούρες τους διαδηλωτή του ΤΙΜΕ και των Anonymous είναι χρήσιμο να επιχειρήσουμε να ορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο συμπλέκονται σε ένα κοινό μοτίβο πρόσληψης της πολιτικής και προκύπτουν ως επιφαινόμενα αυτού που ονομάζουμε «μιντιολαϊκισμό» ή «μεσολαϊκισμό».

time person of the year

Η εννοιολογική φιγούρα του διαδηλωτή (Τhe protester) υπήρξε το πρόσωπο της χρονιάς του 2011 κατ’ επιλογή των συντακτών του περιοδικού ΤΙΜΕ (editors choice) που ανακοινώθηκε όπως κάθε χρόνο το Δεκέμβριο του περασμένου έτους. Τη φιγούρα του «διαδηλωτή» στο πρωτοσέλιδο της έντυπης έκδοσης συνοδεύει ο υπότιτλος «Ο Διαδηλωτής . Από την Αραβική Άνοιξη ως την Αθήνα και από το Occupy Wall Street ως την Μόσχα». Πρόκειται για μια γραφιστική εκδοχή ενός προσώπου που φοράει εμπριμέ σκούφο/κουκούλα που μοιάζει (αλλά δεν είναι) με αραβική και κρύβει το πρόσωπο του με ένα μαντήλι.
Διαπιστώνουμε λοιπόν καταρχήν πως τo πρόσωπο τη χρονιάς δεν έχει πρόσωπο ! Πρόκειται για μια εννοιολογική φιγούρα που δεν εκπροσωπεί συγκεκριμένο φύλο, φυλή, τάξη, έθνος, ιδεολογία. Έχει επίσης σημασία να δούμε ποιες άλλες παρόμοιες εννοιολογικές φιγούρες υπήρξαν πρόσωπα της χρονιάς στο παρελθόν: το 1950 ο Πολεμιστής της Κορέας, το 1966 η νεολαία, το 1969 η μεσαία τάξη, το 1975 η γυναίκα, το 1982 ο προσωπικός υπολογιστής (!), το 1988 ο περιβαλλοντικός ακτιβισμός, το 2003 επανέρχεται ο αμερικανός στρατιώτης (που επιχειρεί να «εκδημοκρατίσει χώρες που δεν ήταν συνηθισμένες στη Δημοκρατία»), το 2006 «εσύ» ως «χρήστης του διαδικτύου» (και αφού μεσολαβούν το 2007 ο Πούτιν, το 2008 ο Ομπάμα, το 2009 ο Μπερνάκε και το 2010 ο νεαρός ιδρυτής του Facebook) φτάνουμε στο Διαδηλωτή του 2011.
Ενδιαφέρον είναι επίσης το ότι στο διαφημιστικό σποτ με το οποίο το ΤΙΜΕ παρουσίασε τη φετινή επιλογή των συντακτών φρόντισε να υπενθυμίσει πως στο παρελθόν έχουν επιλεχθεί ως Face of the year πρόσωπα όπως ο Χίτλερ, ο Στάλιν και ο Αγιοτολάχ Χομεϊνι, ανακαλεί δηλαδή τρία αρνητικά παραδείγματα που έγιναν πρόσωπα της χρονιάς εντείνοντας την αμφισημία της επιλογής των συντακτών. Στα άρθρα που γράφτηκαν στο διαδίκτυο για να σχολιάσουν την επιλογή του TIME υπήρξε και ένα στο Blog των αναγνωστών της Washington Post που υπογράμμισε πως δέκα μέρες πριν το ΤΙΜΕ κυκλοφόρησε με ένα εξώφυλλο που φιλοξενούσε έναν πραγματικό άραβα διαδηλωτή που πετάει μια πέτρα. Όμως αυτή η ρεαλιστική φιγούρα του άραβα διαδηλωτή δεν ήταν παρούσα και στις τέσσερεις εκδοχές της παγκόσμιας έκδοσης του ΤΙΜΕ παρά μόνο στις τρεις από αυτές που προορίζονται για το κοινό εκτός ΗΠΑ (Ευρώπη, Αυστραλία, Ασία) ενώ στην τέταρτη εκδοχή που απευθύνεται στο εγχώριο κοινό των ΗΠΑ το ΤΙΜΕ επέλεξε να αντικαταστήσει τον άραβα διαδηλωτή με ένα πρωτοσέλιδο για το δημιουργικό άγχος! (εικόνα) Έχει επίσης σημασία να αναφέρουμε πως η διαδικτυακή έκδοση του περιοδικού πλαισιώνει το εννοιολογικό πρόσωπο του διαδηλωτή με φωτογραφίες προφίλ διαδηλωτών από όλο τον κόσμο. Φωτογραφίες που δεν είναι επικές, ηρωικές, ούτε κολακευτικές. Ενώ ειδικά για την ελληνική περίπτωση επιλέγει τη φιγούρα του γνωστού σκύλου/διαδηλωτή, του Λουκάνικου.


Στα κείμενα που τεκμηριώνουν την επιλογή των συντακτών γίνεται φανερό πως για τους συντάκτες του περιοδικού «ο διαδηλωτής» δεν είναι εκπρόσωπος κανενός εαυτού αλλά εκπρόσωπος των αλλαγών και της δυνατότητας για αλλαγές που συναρθρώνονται σχεδόν αυθαίρετα : αραβική άνοιξη/κίνημα occupy/αγανακτισμένοι στη Αθήνα και τη Μαδρίτη/διαδηλωτές της Μόσχας, το Ιραν ή το Μεξικό. Πρόκειται για ένα εννοιολογικό και συμβολικό ατομικό υποκείμενο που από μόνο του αποτελεί έναν «λαό», το λαό των διαδηλωτών ανά τον κόσμο. Το άτομο ως λαός , μια ύπαρξη σε πολλαπλασιασμό. Η γραφιστική του μάλιστα αποτύπωση είναι λειτουργική γιατί διευκολύνει την αφήγηση της ιστορίας του κόσμου από τα μέσα και όχι από ένσαρκα υποκείμενα.

time anonymous

Στο παράδειγμα του διαδηλωτή η εικόνα αντιπαλεύει τη ζωή (εικονικό VS πραγματικό) και καθώς το εικονικό κυριαρχεί υπογραμμίζει την έλλειψη της βιο-αλήθειας και εντείνει την ανάγκη για αληθινή ζωή, για αληθινή δημοκρατία, για αληθινή πολιτική. Ταυτόχρονα το μέσο αδειάζει την πολιτική από το περιεχόμενο της, την κάνει κίνηση αλλαγής, όχι συγκεκριμένης αλλαγής προς μια εξισωτική ή άλλη κατεύθυνση αλλά της αλλαγής για την αλλαγή. Της κίνησης όχι προς ένα σκοπό αλλά της κίνησης για την κίνηση, για την πραγμάτωση της ρευστότητας και της ροής. Της ροής των εικόνων, της ροής της πληροφορίας, της ροής του τηλεοπτικού προγράμματος, της ροής των εκδόσεων, της ροής των posts, των likes, των σχολίων, των bytes.
Εάν «ο διαδηλωτής» αποτελεί μια μιντιακή εννοιολογική φιγούρα που κατευθύνεται από τα πάνω (από τους συντάκτες του ΤΙΜΕ) προς τα κάτω τότε θα μπορούσε να σταθεί δίπλα του ένα παράδειγμα με εντελώς διαφορετική πορεία που κατευθύνεται από το κοινωνικό πεδίο προς τα μέσα, το παράδειγμα της λεγεώνας των χακτιβιστών Αnonymous .
Η Λεγεώνα των Ανωνύμων μάλιστα ήταν μια από τις 34 αρχικές υποψηφιότητες για το τίτλο του προσώπου της χρονιάς με επιλογή των αναγνωστών του ΤΙΜΕ (readers choice). Το Νοέμβριο του 2011 διαδικτυακή καμπάνια φίλων των Αnonymous παρότρυνε τους χρήστες των κοινωνικών δικτύων να μπουν στο site του ΤΙΜΕ και να ψηφίσουν την υποψηφιότητα τους προκειμένου να κατακτήσουν τον τίτλο του προσώπου της χρονιάς κατ’ επιλογή των αναγνωστών και να γίνουν ακόμη περισσότερο γνωστοί σε όλον τον κόσμο. Τελικά κατάφεραν να συλλέξουν 34.895 ψήφους και να καταταγούν τέταρτοι με τον Ερτογκάν που συνέλεξε 122.956 να έρχεται πρώτος. Στην Πέμπτη θέση, κάτω από τους Ανώνυμους η φιγούρα του Άραβα Διαδηλωτή που απέσπασε 23.262 ψήφους.


Η λεγεώνα των «χακτιβιστών» Anonymous υπάρχει από το 2003 αλλά δείχνει τα πρώτα δείγματα της παρεμβατικής της ισχύος με αφορμή τη σύλληψη του ιδρυτή του wikileaks Τζούλιαν Ασσάνζ «χακεύοντας» τα site επιχειρήσεων κολοσσών των διαδικτυακών συναλλαγών και του ιντερνετικού εμπορίου όπως η paypal , η visa, το Amazon, η mastercard κ.α. επειδή τόλμησαν να μπλοκάρουν τα χρήματα που είχαν συλλεχθεί με τη μορφή δωρεάς από χρήστες του διαδικτύου από όλο τον κόσμο και προοριζόταν για την υπεράσπιση του Ασανζ.

Οι Anonymous στην Ελλάδα είναι γνωστοί από τις βίντεοπροκηρύξεις τις οποίες ανάρτησαν μετά από επιθέσεις τους σε ιστότοπους όπως αυτός της Ελληνικής Βουλής τον Ιούνιο του 2011, του Υπουργείου Δικαιοσύνης τον Φλεβάρη του 2012, του Εθνικού Συμβούλιου Ραδιοτηλεόρασης πρόσφατα κ.α. Η ελληνική αστυνομία εντόπισε, όπως ανακοίνωσε, «το ελληνικό παράρτημα» των Anonymous στους υπολογιστές μερικών νεαρών της ελληνικής σκηνής του χάκινγκ (Greek Hacking Scene) και τους συνέλαβε κάνοντας ακόμη πιο δημοφιλείς τους anonymous στη χώρα μας. Είχαν προηγηθεί συλλήψεις υπόπτων μελών των Anonymous στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη. Παρόμοιες συλλήψεις του FBI σε Χιλή, Αργεντινή, Ισπανία, Κολομβία κ.α. προκάλεσαν την απάντηση των anonymous με χακεμένες κυβερνητικές σελίδες στον ισπανόφωνο κόσμο.

Στις βιντεοπροκηρύξεις τους οι Αnonymous μιλούν ως εκπρόσωποι ενός «λαού χωρίς ηγέτη» ή καλύτερα ενός «λαού που δεν χρειάζεται ηγέτη». Υιοθετούν μια αντιαπαγκομιοποιητική ρητορεία όπου τα δημοσιονομικά αδιέξοδα και τα κοινωνικά προβλήματα όπου γης είναι αποτέλεσμα συνδυασμού της ανικανότητας των πολιτικών να διαχειριστούν τις τύχες των λαών που τους ψήφισαν και της διεθνούς συνομωσίας των αγορών ενάντια στους λαούς αυτούς. Αποφεύγουν έντεχνα ιδεολογικές αναφορές στον άξονα φιλελευθερισμός/σοσιαλισμός και επιχειρούν να ανταποδώσουν το φόβο (που νοιώθει ο λαός) με τον φόβο που πρέπει να νοιώσουν οι κυβερνήσεις από τις επιθέσεις τους. Δεν έχουν εθνικότητα, πατρίδα τους είναι ο κυβερνοχώρος αλλά ενδιαφέρονται για κάθε λαό, για κάθε πολίτη που ανήκει σε ένα λαό που καταπιέζεται από την κυβέρνηση του. Θέτουν με έμφαση και σαφήνεια το πρόβλημα της νομιμοποίησης των σημερινών κυβερνήσεων και ορίζουν ως μάχη των μαχών και των μαζών τη μάχη που διεξάγεται μεταξύ πολιτών και πολιτικών. Η σκηνοθεσία, η δραματουργία, η φωνή, ο θρύλος του Guy Fox,η μάσκα του «V for Venteta», οι σαφείς αναφορές στη λαϊκή κουλτούρα και τα βίντεο games συμπληρώνουν το συμβολικό υπόστρωμα όπου απλώνεται ο λαϊκιστικός λόγος των Anonymous που εναντιώνεται στην ασυδοσία των αγορών υποτιμώντας το γεγονός πως υπάρχουν εξαιτίας των υπολογιστών, των οπτικών ινών και του διαδικτύου που δεν αποτελεί κοινωνικό αγαθό αλλά υπηρεσία προς πώληση και εκμετάλλευση.


Γίνεται λοιπόν φανερό πως και οι δύο πολιτικές οντότητες ( The Proterster/Anonymus) οδηγούν/στοχεύουν στη δημιουργία ενός «λαού», ενός συλλογικού υποκειμένου που κατασκευάζεται από τα μέσα και από απόσταση, με την έννοια αυτή ενός τηλε-λαού όπου το τηλέ δεν αναφέρεται στην τηλεόραση αλλά στην από απόσταση διχοτόμηση του κοινωνικού πεδίου σε εμείς/ο λαός και σε αυτούς/η ελίτ. Αυτόν τον τηλε-λαό για να αποφύγουμε τις παρεξηγήσεις το ονομάζουμε «μεσολαό» και το φαινόμενο «μεσολαϊκισμό».
Προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα το «μεσολαϊκισμό» πρέπει να λάβουμε υπόψη μας πως τα μέσα (παλιά και νέα) τις τελευταίες δύο δεκαετίες ανταγωνίζονται τους πολιτικούς στο πεδίο της εκπροσώπησης. Θεωρούν ότι εκπροσωπούν το λαό επαρκέστερα από ότι οι πολιτικοί καθώς επιτελούν την απαραίτητη διαμεσολάβηση των μηνυμάτων προς το κοινό. Με άλλα λόγια καθώς μεσοποιούν την πολιτική την αδειάζουν από το ένσαρκο περιεχόμενο της. 

Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως όταν «μιλά» ένα μέσο προς το κοινό «μιλούν» σε πρώτο επίπεδο οι δημοσιογράφοι ή οι bloggers, σε δεύτερο επίπεδο «μιλούν» οι ιδιοκτήτες των μέσων ή των δικτύων και σε τρίτο επίπεδο «μιλά» το ίδιο το μέσο. Αυτό το σχήμα της τριπλής απεύθυνσης πρέπει να το εντάξουμε σε ένα παγκόσμιο πολιτισμικό πλαίσιο που μας παραδίδει ένα νέο ανθρωπολογικό είδος. Πρόκειται για το ατομικό υποκείμενο του ύστερου καπιταλισμού που έχει μεταμορφωθεί σε Homo Medialis. Σε αυτό το υποκείμενο απευθύνονται τα μέσα, αυτό μορφοποιούν, από αυτό στερούν το βιοπολιτικό του υπόστρωμα σε ένα κόσμο μεσοποιημένο, σε ένα κόσμο όπου ο Λόγος των μέσων φυσικοποιημένος και κυρίαρχος μεριμνά για την εμπέδωση ενός πραγματισμού που επαναλαμβάνει ατέρμονα: «δεν υπάρχει εναλλακτική, ένας άλλος κόσμος δεν είναι εφικτός, είναι προτιμότερο να φανταστούμε το τέλος του κόσμου παρά το τέλος της αγοράς και του καπιταλισμού.»


Αυτή η μεσολαϊκιστική λειτουργία διευκολύνεται καθώς ο ανταγωνισμός μεταξύ παλιών και νέων μέσων τείνει να διευθετηθεί. Τα παραδοσιακά μέσα (τηλεόραση, έντυπα, ραδιόφωνο) όχι μόνο δε δαιμονολογούν πια για τα νέα μέσα (blogging, κοινωνικά δίκτυα κ.α.) αλλά καλλιεργούν έναν τεχνο-ενθουσιασμό που εκθειάζει τη πολιτική τους σημασία και αναδεικνύουν με κάθε ευκαιρία η ικανότητα τους να συμβάλουν σε παγκόσμιες αλλαγές και επαναστάσεις.
Εν κατακλείδι, θα μπορούσαμε να πούμε πως ο μιντιολαϊκισμός αποτελεί πυρηνικό στοιχείο της φύσης των μέσων ή καλύτερα είναι η φύση των μέσων. Τα μέσα φανερώνουν τη φύση τους, ξεγυμνώνονται από τις περιφρουρητικές, ενημερωτικές, ψυχαγωγικές κ.α. λειτουργίες τους. Η εμφάνεια του μιντιολαϊκισμού είναι ένα μήνυμα κυριαρχίας καθώς δεν αντιπροσωπεύει κάποια ποιότητα που έχει εγκατασταθεί στα μέσα ως παρέκκλιση αλλά αποτελεί πάγιο χαρακτηριστικό τους που τώρα αποκαλύπτεται, γίνεται εμφανές.
Η αισιόδοξη πλευρά αυτής της διαπίστωσης είναι πως καθώς υπογραμμίζεται η ισχύς των μέσων αναδύεται όλο και επιτακτικότερο το αίτημα της επιστροφής της ένσαρκης υπόστασης των πολιτικών υποκειμένων που είναι ικανά να επιδιώξουν και να πετύχουν κοινωνικές αλλαγές και ανατροπές, γίνεται επιτακτικότερο το αίτημα για επαναστάσεις στους δρόμους και όχι στους τοίχους του facebook.

Creative Commons License

Αυτό έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Ελλάδα.

Additional information